De stem vandaag...
Wat is een stem? Een mens die zingt, een instrument dat spreekt, verschillende stemmen die samen één klank vormen… Een stem kan vele gedaantes aannemen. Vanuit het thema Giving Voice belichten we in deze wekdienst elke dag een andere toepassing van de stem. Vandaag de stem die zich niet in één hokje laat vangen.
Wie in de barok op het toneel stond, hield zich niet altijd aan de grenzen die wij vandaag vanzelfsprekend vinden. Mannen zongen vrouwenrollen en verschenen in jurken, vrouwen vertolkten mannelijke helden, en castraten konden zowel mannelijke als vrouwelijke personages belichamen. De stem maakte het mogelijk om een andere identiteit aan te nemen – en het publiek accepteerde die wereld als onderdeel van het theater.
Dat maakt het baroktoneel verrassend actueel. Want wat gebeurt er wanneer een stem, een lichaam of een personage niet precies past binnen de verwachtingen die we eraan verbinden? In Over the Rainbow wordt juist die ruimte opgezocht. De voorstelling kijkt met een queer blik naar barokmuziek en stelt daarmee ook de vraag hoeveel vrijheid er eigenlijk zit in de manier waarop we naar een klassieke concertzaal kijken.
Want ook het concert zelf heeft een geschiedenis. De vorm waarin we vandaag naar klassieke muziek luisteren – stilzitten, luisteren, kijken, applaudisseren op het juiste moment – is niet tijdloos, maar kreeg vooral in de negentiende eeuw zijn huidige vorm. Over the Rainbow laat zien dat het ook anders kan. Barokmuziek op historische instrumenten wordt er verbonden met kostuums, dans, acrobatiek en hedendaagse stemmen. Zo'n 250 leden van het inclusieve The Space Choir staan samen op het podium. Hun stemmen vormen niet alleen een groot muzikaal ensemble, maar ook een beeld van wat er kan ontstaan wanneer veel verschillende mensen letterlijk en figuurlijk samen hun stem laten horen.
En de voorstelling blijft niet bij de stem alleen. De muziek wordt onderdeel van een bewegend geheel, met choreografie van de gerenommeerde Antwerpse kunstenaar Sidi Larbi Cherkaoui. Lichamen, stemmen en muziek komen naast elkaar te staan en beïnvloeden elkaar. Daarmee wordt ook de traditionele scheiding tussen luisteren en kijken, tussen concert en theater, doorbroken.
Misschien is juist de stem daarvoor het perfecte instrument. Een stem heeft geen vast uiterlijk. Ze kan mannelijk of vrouwelijk klinken, hoog of laag, krachtig of kwetsbaar – en zich soms aan al die categorieën tegelijk onttrekken. In de barok was de stem al in staat om grenzen tussen personages en identiteiten te laten vervagen. Eeuwen later kunnen we opnieuw luisteren naar die vrijheid.
De regenboog uit de titel staat wereldwijd voor diversiteit, trots en gelijkheid. Maar bovenal is het een beeld van de hoop op een plek waar iedereen zich thuis mag voelen. Over the Rainbow nodigt ons uit om die plek niet alleen in een verre toekomst of aan de andere kant van de regenboog te zoeken, maar ook hier: in de concertzaal, waar honderden stemmen, verschillende lichamen en uiteenlopende vormen van expressie samen ruimte innemen.
