Het Festival Oude Muziek Utrecht wordt geprogrammeerd rond een of meer thema's. Het loont dus de moeite uw voorstellen op onderstaande thema's toe te spitsen. Onderstaande planning is onder voorbehoud. Het festival begint bijna twee jaar van tevoren vaste vorm te krijgen. Het is dus verstandig om uw programma ruim van tevoren aan te bieden (1-2 jaar).

Les voix humaines – de menselijke stemmen – is de titel van een van de bekendste werken van de Franse barokcomponist Marin Marais. Hij laat de stemmen echter niet horen in zang, maar in de snaren van de viola da gamba. Deze wonderlijke paradox geeft meteen de contouren aan van dit festivalthema: al sinds mensenheugenis is muziek niets anders dan het laten horen van de menselijke stem. Maar dat gebeurt op steeds nieuwe manieren, in de grootste verscheidenheid, en zeker niet alleen in zang.

We komen voortdurend stemmen tegen in de geschiedenis van de muziek. Mensen spreken, schreeuwen, zingen, ze gebruiken hun lichaam, instrumenten en objecten als stem. Stemmen kunnen gelijkwaardig communiceren, zoals in de Franco-Vlaamse polyfonie. Of ze zijn hiërarchisch georganiseerd, zoals in de muziek van de hoogbarok. Overigens krijgt niet iedereen altijd een stem. In de katholieke kerk mochten vrouwen lange tijd hun stem niet laten klinken. Ze werden vervangen door jongenssopranen of gecastreerde mannen, die wel het recht hadden om te zingen.

Je stem verheffen is niet altijd een vriendelijke aangelegenheid: je kunt het oneens zijn met elkaar, je kunt met elkaar argumenteren, je kunt oorlog voeren. Ook het kleineren van stemmen is een beproefd middel. Er zijn talloze beschrijvingen uit de 16de, 17de en 18de eeuw waarin de lelijke stemmen van vijandige naties en de mooie stemmen uit eigen land tegen elkaar worden uitgespeeld. En sommige stemmen zijn bijna niet meer te horen, zoals die van tot slaaf gemaakten of die van onderdrukte gemeenschappen. Toch zijn ook deze stemmen vaak bewaard in melodieën, ritmes en liederen. Soms kunnen we ze weer laten klinken.

Het repertoire voor de stem is eindeloos. We hebben aandacht voor de masque, van het Bourgondische hof tot bij de Tudors, en de semi-opera’s van Blow en Purcell. Hoe begrijpen we de complexe verhouding tussen vocale en instrumentale muziek? Alles begint bij de stem, en instrumentale muziek komt pas later. Instrumenten horen stemmen te imiteren, zo lezen we in de renaissance en de barok. Maar vaak genoeg wordt dit ook omgekeerd.

Het grote vraagstuk is dat van de oudemuziekstem: hoe werd er gezongen in de middeleeuwen, renaissance en barok? Zullen we ooit in de buurt komen van een begrip daarvan? En dat is nog zonder het te hebben over de verdwenen castraatstem. En wat gebeurt er wanneer de stem moet of wil zwijgen? De zusterdisciplines dit jaar worden dans en beweging. We blazen de pantomime, het genre waarbij de stem wordt vervangen door fysieke beweging, nieuw leven in. Ook declamatie en gestiek staan op de agenda.

Veel jonge mensen ervaren een afstand tot oude muziek omdat een aanzienlijk deel van het repertoire een religieuze oorsprong heeft. Wat gebeurt er wanneer we nieuwe teksten op deze muziek zetten? Of wanneer het publiek zelf alternatieve teksten genereert?

Het thema van Festival Oude Muziek Utrecht 2027 is Humanisten. In deze festivaleditie verkennen we hoe de mens ernaar streeft menselijker te worden door kunst, en in het bijzonder door muziek.

Het vertrekpunt is het christelijk humanisme, belichaamd door Erasmus van Rotterdam. We volgen Erasmus op zijn reizen door Europa en reconstrueren zo de soundtrack van zijn leven. Van daaruit verschuift de aandacht naar de idealen van de Verlichting, zoals die gestalte krijgen in het oeuvre van Rameau.

De menselijke ervaring staat steeds centraal. Zo onderzoekt het festival een van de meest kenmerkende menselijke uitingen: tranen – van vreugde, passend bij de homo ludens, maar ook van verdriet en mededogen.

Er is ruimte voor de uitdrukking van menselijke hartstochten in wereldlijke muziek en voor de religieuze beleving van het piëtisme. Ook de romantische overdaad krijgt een plaats, naast bekentenissen van liefde en verlangen, met een ereplaats voor de poëzie van Petrarca. Menselijke verbondenheid komt bovendien tot uitdrukking in de relaties tussen leermeester en leerling en tussen mecenas en kunstenaar. Briefwisselingen vormen in dit alles vaak het meest intieme en genuanceerde medium. Zo krijgt deze festivaleditie ook een uitgesproken literaire dimensie.

Festival Oude Muziek Utrecht 2027 onderzoekt zo wat het betekent om mens te zijn – en hoe wezenlijk de kunst van de muzikale expressie deel uitmaakt van die ervaring.

In ons Festival Oude Muziek Utrecht 2028 staat Londen centraal: een stad die eeuwenlang een van de belangrijkste muzikale kruispunten van Europa was. Londen trok musici, componisten, opdrachtgevers en luisteraars uit de Britse eilanden en van het Europese vasteland aan. Zo ontstond een rijke en veelzijdige muziekcultuur waarin lokale tradities en internationale invloeden voortdurend met elkaar in wisselwerking stonden.

Tijdens het festival verkennen we het muziekleven van de stad in de breedste zin van het woord. Muziek van Engelse componisten klinkt naast die van de vele buitenlandse musici die in Londen werkzaam waren of er een nieuw thuis vonden. Repertoire uit hof-, aristocratische en burgerlijke kringen krijgt een plaats, naast muziek voor theater, kerk en klooster, en muziek voor huiselijke, ceremoniële en sociale gelegenheden. In concerten, lezingen en andere festivalactiviteiten volgen we de netwerken, instellingen en personen die het muzikale landschap van Londen vormgaven. Zo ontvouwt zich het verhaal van een stad waarvan de geschiedenis in hoge mate door haar klanken wordt verteld.

In het oude Griekenland en Rome was de status van vrije burger de centrale juridische positie in de gemeenschap. Burgers genoten rechten en namen verantwoordelijkheid. Dat er ook onvrije mensen waren, naast extreme fortuinen en dictators die zichzelf boven anderen plaatsten, vertroebelt het beeld. Maar de inspirerende kracht van de burgergemeenschap blijft overeind. Al meer dan 2500 jaar wordt het democratische ideaal gewikt en gewogen. Tegelijk wordt het tot op vandaag langs alle kanten bedreigd.

In de middeleeuwen waren er burgergemeenschappen in de rijke Hanzesteden, van Brugge tot Hamburg. Ze domineerden de maritieme handel in het Noorden, terwijl Italiaanse stadstaten in Toscane en Veneto het Zuiden controleerden. Zo ontstonden het bankwezen en de moderne administratie. Met de succesvolle opstand van de Zwitserse kantons tegen het Habsburgse Rijk was er zelfs voor het eerst in de moderne tijd een burgerstaat. De strijd voor vrijheid in Nederland, de Engelse Glorious Revolution en de Franse Revolutie kunnen worden gezien als de uiteindelijk succesvolle geschiedenis van het zelfvertrouwen van de burgerij, die afrekende met de heerschappij van aristocratische families en clans.

Veel oude muziek die is overgeleverd komt uit aristocratische of religieuze kringen. Daardoor klinkt op onze podia vaak muziek die heeft geklonken in kathedralen en paleizen. Dat is een allesbehalve representatieve afspiegeling van het muziekleven toen. Met dit festival laten we andere stemmen horen: die van stadspijpers in dienst van het stedelijke bestuur, van onafhankelijke stadstaten in Italië, of van republieken zoals bij ons, met musici die de burgermaatschappij vertegenwoordigden bij officiële gelegenheden. Burgers maakten muziek om hun status te bevestigen en om de burgerlijke deugden te vervullen die de samenleving legitimeerden en bij elkaar hielden. Samen muziek maken is niets minder dan een uiting van burgerlijke gelijkwaardigheid.

Deze festivaleditie krijgt een sterk Nederlands accent, met een focus op de complexe Gouden Eeuw. Ook het repertoire van de Meistersänger, burgerlijke dichters en zangers in de 15de en 16de eeuw, komt tot klinken. We verkennen de burgerlijke opera, van zijn ontstaan in de Republiek Venetië met Monteverdi en Cavalli tot de Opera am Gänzemarkt in Hamburg met Keiser en Mattheson. We brengen een hommage aan de vergeten grootheid Telemann. De Abendmusicken van Tunder en later Buxtehude in Hanzestad Lübeck waren een bijzonder fenomeen van burgerlijke concerten in de religieuze ruimte. Het ontstaan van het betalende burgerlijke concertleven in de 18de eeuw geniet onze aandacht, met de pleasure gardens en de oratoria van Handel in Engeland, of met het Concert Spirituel als eerste publieke concertzaal met een eigen repertoire in Parijs.

Als u nog niet eerder in het Festival Oude Muziek Utrecht of de Festival Oude Muziek Tournees heeft opgetreden stuurt u eerst een bericht naar [email protected], en daarna, op ons verzoek, een demo (alleen op cd of dvd), een cv en eventueel programmavoorstellen.

Het adres is:

Festival Oude Muziek Utrecht
T.a.v. Programmering
Plompetorengracht 4
3512 CC Utrecht

Inhoudelijk reageren op elk voorstel is helaas onmogelijk. E-mails met betrekking tot de programmering kunt u richten aan: [email protected].