De stem vandaag...
Wat is een stem? Een mens die zingt, een instrument dat spreekt, verschillende stemmen die samen één klank vormen… Een stem kan vele gedaantes aannemen. Vanuit het thema Giving Voice belichten we in deze wekdienst elke dag een andere toepassing van de stem. Vandaag de stem van een componist: William Byrd.
William Byrd (1540-1623) schreef zijn muziek in een land en tijd waarin niet iedere stem zomaar gehoord mocht worden. Als katholiek aan het protestantse hof van de Engelse koningin Elizabeth I bevond hij zich in een ongemakkelijke positie. De katholieke eredienst was verboden, en toch bleef Byrd muziek schrijven voor de liturgie van zijn geloof. Zijn missen en motetten waren niet bedoeld voor grote openbare kerkdiensten, maar konden klinken tijdens katholieke vieringen die in het geheim, in besloten kring, werden gehouden.
Vandaag begint de reeks The Singing Byrd. Vijf concerten laten verschillende kanten horen van Byrds vocale muziek. De reeks opent met Singing in Secret, waarin The Marian Consort Byrds muziek plaatst in de besloten sfeer van zo'n clandestiene mis. Wat ooit voor een kleine, verborgen gemeenschap klonk, klinkt nu in de Sint-Augustinuskerk voor iedereen die wil luisteren.
En juist daar komt de stem heel letterlijk naar voren. In de polyfone muziek van Byrd kan een afzonderlijke stem even op de voorgrond treden en daarna weer opgaan in de andere stemmen. Luisteren naar Byrd is daardoor ook luisteren naar een voortdurende beweging tussen afzonderlijk en samen.
Een stem hebben betekent niet alleen dat je gehoord kunt worden, maar ook dat je gehoord mág worden. Bij Byrd krijgt dat een extra lading. Zijn muziek gaf een stem aan een geloof dat in het openbare leven steeds verder werd teruggedrongen. Misschien is het daarom veelzeggend dat juist de muziek zelf zo vaak draait om stemmen die elkaar zoeken, beantwoorden en versterken. Eeuwen later hoeft niemand meer stil te zijn. De stemmen van Byrd mogen opnieuw klinken, niet verborgen in een besloten ruimte, maar midden in Utrecht.
