De stem vandaag...
Wat is een stem? Een mens die zingt, een instrument dat spreekt, verschillende stemmen die samen één klank vormen… Een stem kan vele gedaantes aannemen. Vanuit het thema Giving Voice belichten we in deze wekdienst elke dag een andere toepassing van de stem. Vandaag de stem van de vrouwelijke componist.
Wie de geschiedenis van de barokmuziek bestudeert, komt al snel vooral mannen tegen. Maar dat betekent niet dat vrouwen geen muziek maakten. Integendeel. In het Parijs van de zeventiende en achttiende eeuw waren vrouwelijke musici actief als uitvoerder, docent én componist. Toch verdwenen veel van hun namen en werken uit het muzikale geheugen. Alsof hun stemmen langzaam waren verstomd.
Violiste Sophie de Bardonnèche wil daar verandering in brengen. Voor haar eerste soloalbum dook ze in honderd jaar Franse barokmuziek en ging ze op zoek naar vrouwelijke componisten die in de vergetelheid waren geraakt. Het resultaat is een programma met muziek van tien vrouwen. Sommige namen zijn bekend, zoals Élisabeth Jacquet de la Guerre, andere zijn nauwelijks meer dan een voetnoot in de muziekgeschiedenis. Veel van hun muziek was bovendien moeilijk terug te vinden.
Jacquet de la Guerre vormt het hart van het programma. Zij kende als componist een uitzonderlijke carrière en was een van de eerste Franse vrouwen die brede erkenning kreeg. Haar vioolsonates uit 1707 combineren Franse elegantie met Italiaanse virtuositeit. Maar haar verhaal maakt de vraag juist des te interessanter: als zij haar stem wél zo duidelijk kon laten horen, hoeveel andere vrouwelijke componisten zijn we dan kwijtgeraakt?
De Bardonnèche laat vandaag niet alleen hun muziek klinken, maar stelt daarmee ook de canon van de barok ter discussie. Samen met gambiste Lucile Boulanger en klavecinist Justin Taylor brengt ze naast Jacquet de la Guerre ook muziek van onder anderen Mademoiselle Duval, Mademoiselle Laurent, Madame Talon en Madame Papavoine. Het zijn componisten met verschillende levens en verschillende muzikale stemmen, maar met één ding gemeen: hun muziek heeft lang in de schaduw gestaan.
Misschien is een stem dus niet alleen iets wat gehoord wordt, maar ook iets wat iemand anders voor je kan helpen terugvinden. Door deze muziek opnieuw te spelen, geeft Sophie de Bardonnèche de componisten geen nieuwe stem - die hadden ze al. Ze maakt hun bestaande stem opnieuw hoorbaar.
Vandaag klinkt in TivoliVredenburg dus niet één vergeten stem, maar een hele verzameling stemmen. Vrouwen die eeuwen geleden muziek schreven, maar wier namen we bijna vergaten. Dankzij drie musici krijgen hun stemmen opnieuw ruimte. En misschien luisteren we daardoor vandaag ook anders naar de muziekgeschiedenis zelf.
