De stem vandaag...
Wat is een stem? Een mens die zingt, een instrument dat spreekt, verschillende stemmen die samen één klank vormen… Een stem kan vele gedaantes aannemen. Vanuit het thema Giving Voice belichten we in deze wekdienst elke dag een andere toepassing van de stem. Vandaag een nieuwe stem in oudemuziekcomposities: artist in residence Patrick Ayrton.
We spraken hem in het voorjaar in het kader van zijn voorstelvideo. Want waarom zou een hedendaagse componist muziek schrijven in barokstijl? ‘Het is net als koken,’ vertelde hij ons toen. ‘Ik gebruik een recept van honderden jaren geleden om iets vers te maken, maar geef er ook mijn eigen smaak aan.’
En precies dat is wat Ayrton doet. Hij begint niet bij de vraag hoe muziek vandaag zou moeten klinken, maar duikt eerst het verleden in. Als organist, continuospeler, improvisator en docent kent hij de taal van de barok van binnenuit. Hij kent de regels — en juist daardoor kan hij ermee spelen.
Improviseren en componeren liggen voor Ayrton dan ook dicht bij elkaar. Wie vrij wil kunnen spelen in een historische stijl, moet eerst weten hoe die stijl in elkaar zit. Contrapunt, stemvoering, harmonie en vorm zijn zijn gereedschappen. Maar een gereedschapskist is er natuurlijk niet alleen om alles precies volgens het boekje te maken. Soms moet je juist weten wanneer je van het gebaande pad kunt afwijken.
Zijn inspiratie komt bovendien lang niet altijd uit vergeelde partituren. Een gedicht kan bij het hardop lezen plotseling een melodie oproepen. Een muzikaal idee kan midden in de nacht opduiken en meteen moeten worden vastgelegd. En achter een klavecimbel of piano kan al improviserend een nieuw stuk ontstaan. Zo blijft zijn componeren iets van het moment houden — zelfs wanneer de muziek uiteindelijk zorgvuldig op papier belandt.
In Astrophil & Stella neemt Ayrton de Engelse barok als vertrekpunt, met de poëzie van onder anderen Shakespeare en Philip Sidney als inspiratiebron. Maar wie goed luistert, hoort dat hij zich niet netjes aan de zeventiende eeuw houdt. Invloeden uit Bulgaarse volksmuziek duiken op, evenals klanken die verrassend dicht bij de progrock van Genesis en Yes komen. Barok is bij Ayrton geen museumstuk achter glas, maar materiaal waarmee je vandaag nog iets nieuws kunt bouwen.
En misschien is dat wel de interessantste stem die hij laat horen: niet die van iemand die het verleden probeert na te bootsen, maar van iemand die ermee in gesprek gaat. Door zelf te componeren, ontdekt Ayrton steeds opnieuw hoe de muziek van Monteverdi, Schütz en Bach van binnenuit werkt — en wat er gebeurt als je die kennis vervolgens loslaat op je eigen muzikale verbeelding.
Benieuwd hoe dat klinkt? Later vandaag speelt Ayrton met zijn ensemble Astrophil & Stella. En daar blijft het niet bij: deze week is hij ook te horen met The Italian Project en in trio met Saskia Coolen en Rainer Zipperling.
